seven art

Ο Φαραντί με τον “Ένα Χωρισμό” και τη Χρυσή Άρκτο στη φετινή Μπερλινάλε, επιβεβαίωσε με τον πλέον απλό, μινιμαλιστικό τρόπο ότι είναι ο νέος Κιαροστάμι, ο άξιος συνεχιστής ενός σινεμά ανθρωποκεντρικού, που διαπνέεται από την πολύ ιδιαίτερη κοινωνικοπολιτική κατάσταση που επικρατεί στο Ιράν.  Μέσα από την διεισδυτική ματιά του Φαραντί όλες οι παθογένειες, οι έμφυτες κουλτούρες, οι μπερδεμένοι ψυχισμοί, και οι αλλοπρόσαλλες ματιές στο οτιδήποτε συμβαίνει, αποπνέουν αυτή την εξαιρετικά επικίνδυνη περιπλοκή του ευρωπαϊκού μοντέλου με το θεοκρατικό-θεοσεβούμενό κλίμα που επικρατεί ως αρρώστια πολλές φορές, κι όλο αμφισβητείται.

Μέσα από την ιστορία της Σιμίν και του Ναντέρ, ο Φαραντί μιλάει όσο πιο απλά γίνεται για ότι πιο περίπλοκο συμβαίνει στην ιρανική κοινωνία. Επίτηδες, τοποθετεί τους κεντρικούς χαρακτήρες του να είναι σύγχρονοι και μοντέρνοι, όμορφοι και φιλελεύθεροι. Συνάμα, κουβαλούν κι όλα εκείνα τα συμπλέγματα μιας, έτσι κι αλλιώς, οπισθοδρομικής κοινωνίας, τις παραδοσιακές καταβολές της οικογένειας, τις αναστολές της θρησκείας, και τις εξωπραγματικές επιταγές της κρατικής μηχανής.

Με το τσαντόρ να είναι εντελώς προσχηματικό, οι γυναίκες της ιστορίας του Φαραντί είναι δυναμικές, σοβαρές, με πυγμή, απόφαση, δυνατή θέληση και επιρροή (όπως ακριβώς συμβαίνει και στην προηγούμενη ταινία του, την αριστουργηματική “Τι απέγινε η Έλι”). Συγκρούονται με το ανδρικό πρότυπο, και κυρίως με το κατεστημένο. Η φωνή τους υψώνεται εν είδει επαναστατικής παντιέρας, και με υπέροχο, απλό, όμορφο τρόπο περνούν πάντοτε αυτό που επιθυμούν, που θέλουν, και διεκδικούν. Άλλωστε η σύγκρουση με τους συζύγους, και στην περίπτωση της Σιμίν και σε εκείνη της Ραζιέ, για εντελώς διαφορετικούς λόγους η καθεμία τους, καταδεικνύει ότι σε μια κοινωνία ανδρών, οι γυναίκες κρύβουν μια ανεξερεύνητη, όπως και ανεξάντλητη δύναμη.

Με τον “Ένα χωρισμό” ο Ιρανός σκηνοθέτης αποδεικνύει ακόμη και πόσο άξιος χειριστής της κάμερας, και κινηματογραφιστής είναι. Πρώτα απ’ όλα δεν καδράρει απλώς σωστά, αλλά άκρως εντυπωσιακά. Οι κλειστοί χώροι είναι το “ψωμοτύρι” του. Έτσι κι αλλιώς, η ταινία διαδραματίζεται κατά 90% σε κλειστούς χώρους, και όλα τα κοντινά του Φαραντί σε φέρνουν όλο και πιο κοντά, σε κάνουν κοινωνό του δράματος που εκτυλίσσεται. Είναι, άλλωστε, τόσο αριστοτεχνική η σκηνοθεσία του, χωρίς κανένα ψεγάδι ή λάθος, ώστε έχεις πια ξεφύγει από την κουβέντα περί καλού σινεμά, και συζητάς χίλιες δυο άλλες προεκτάσεις και συνιστώσες που σου γεννά το θέμα. Η φόρμα του είναι απλώς καταπληκτική.

Επιπλέον, αυτό το αρκούντως δύσκολο σινεμά, βραδυφλεγές, μακρόπνοο, με τους αργούς χρόνους του, υποστηρίζεται από μερικές εξαιρετικές ερμηνείες. Και τα δυο ζευγάρια της σύγκρουσης (με επίκεντρο πάντοτε αυτό του χωρισμού, της Σιμίν και του Ναντέρ) είναι όπως είπα και εμφανίσιμα (για τα συνήθη δεδομένα της κοινωνίας, όπως τη βλέπουμε στο σινεμά τόσα χρόνια) και χαρακτηριστικά στις συμπεριφορές τους. Οι εκ βαθέων ερμηνείες τους, το βαρύ παίξιμο τους άλλοτε ήσυχο κι άλλοτε δυσκίνητο και φωνακλάδικο, απόρροια της εξαιρετικής δραματουργικής δουλειάς του Φαραντί, σε βάζουν στο σύμπαν τους, σε κάνουν συμμέτοχο του πόνου τους.

Εν ολίγοις, ο Φαραντί με τον “Ένα χωρισμό” και τη σημειολογία των αντικειμένων, των καταστάσεων και των προσώπων που φιλοτεχνεί με θαυμαστό τρόπο, κάνει στα σίγουρα ένα σινεφίλ σινεμά ανοικτό στο ευρύ κοινό, μια και τα προβλήματα είναι κοινά, διαχρονικά, παγκόσμια.

 (8/10)
Νέστορας Πουλάκος