seven art

Ο Τσεϊλάν με το “Κάποτε στην Ανατολία” κατέκτησε πανάξια το Grand Prix στο φετινό 64ο Φεστιβάλ Καννών (εξ ημισείας με το “Le Gamin au Velo” των Ζαν-Πιερ και Λυκ Νταρντέν), το ζητούμενο όμως είναι να κατακτήσει και το κοινό έχοντας πολλά πλεονεκτήματα κι ένα βασικό «μειονέκτημα». Θα αρχίσω απ’ το τελευταίο:
 

Όντας εκπαιδευμένοι χρόνια και χρόνια στη μικρή οθόνη αλλά και στον αμερικάνικο κινηματογράφο, στα γρήγορα και άπειρα μηνύματα που δεχόμαστε, το αντιληπτικό φίλτρο μας έχει μάθει να αντιδρά σε ό,τι δεν πληροί τα κριτήρια του γρήγορου, θεαματικού και εύκολου σινεμά. Κι έτσι, οι πιο αργοί ρυθμοί και η μεγαλύτερη απ’ το συνηθισμένο διάρκεια μιας ταινίας, μας κουράζει. Όσο καλή κι αν είναι. Κι αυτό είναι κρίμα για ταινίες σαν το "Κάποτε στην Ανατολία" και σκηνοθέτες σαν τον Τσεϊλάν που προφανώς ξέρουν να χειρίζονται το μέσο, να ξετυλίγουν με μαεστρία τις ιστορίες τους, να χτίζουν αληθινούς και πολύ ενδιαφέροντες χαρακτήρες. Είναι κρίμα, γιατί κι εγώ ο ίδιος που βάζω τον εαυτό μου στην κατηγορία «αμερικανάκι» (μιας και με Χόλιγουντ -και λίγο αργότερα με ιδιωτική τηλεόραση- μεγάλωσα), πιάστηκα στην παγίδα και αντέδρασα στην επανάληψη κάποιων σκηνών ή τη διάρκεια κάποιων πλάνων.
 

Εκεί όμως που παρακαλούσα να βρουν επιτέλους το πτώμα στην τρίτη ή την τέταρτη τοποθεσία ή να συντομεύουν με την έρευνα και τα φτυάρια, εκεί ακριβώς βρισκόταν η μεγαλοφυΐα του Τσεϊλάν που σιγά-σιγά σε έβαζε στον κόσμο των πρωταγωνιστών του δράματός του και στην ανθρώπινη ιστορία του.
 

Για την καταπληκτική φωτογραφία δεν χρειάζεται να κάνω κάποιο ιδιαίτερο σχόλιο, αφού όποιος έχει δει ταινία του τούρκου σκηνοθέτη γνωρίζει ήδη ότι θα μείνει με ανοιχτό το στόμα με τα κάδρα, τους φωτισμούς και τα τοπία. Εκείνο που αξίζει να αναφερθεί, είναι  ο τρομερός έλεγχος του Τσεϊλάν στο υλικό του, η απλότητα με την οποία χειρίζεται την ιστορία, το γεγονός ότι ξέρει ακριβώς τι θέλει να πει και πώς πρέπει να το κάνει. Κι έτσι, μέσα από τις επιμέρους ιστορίες του γιατρού, του εισαγγελέα, του επικεφαλής αστυνομικού, του δήμαρχου, του θύτη, του θύματος και των συγγενών του, φτάνει στο δια ταύτα, σε μια αποκάλυψη της μοναξιάς της ανθρώπινης φύσης και των αναγκών του ατόμου, όπως τουλάχιστον το αντιλήφθηκα. Κι όλα αυτά, τοποθετημένα στο συγκεκριμένο κοινωνικό περιβάλλον της φτωχής τουρκικής επαρχίας, αφού εκτός της προσωπικής ιστορίας του κάθε χαρακτήρα, υπάρχει σαφής και ο κοινωνικός του ρόλος και οι μεταξύ τους σχέσεις.
 

Να σημειώσω εδώ, για να μην αγχωθείς και υπερβολικά, ότι οι χαρακτήρες, οι διάλογοι και οι καταστάσεις διανθίζονται με ένα πολύ ιδιαίτερο, υπόγειο αλλά πανταχού παρόν χιούμορ που δίνει τις απαραίτητες ανάσες.

 (8/10)
Γιάννης Δηράκης